Skrót do rzeczywistości. O kolekcji Łódzkiej Zachęty
Marta Ryczkowska
Zbiory łódzkiej kolekcji Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych związane są z historycznym i artystycznym kontekstem Muzeum Sztuki w Łodzi. W latach międzywojennych Władysław Strzemiński wraz z grupą „a.r” postulował stworzenie w Polsce pierwszej międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej. W 1931 roku przekazał w ramach depozytu kolekcję międzynarodowej sztuki nowoczesnej Wydziałowi Oświaty i Kultury Magistratu Miasta Łodzi. W tymże roku otwarto galerię sztuki nowoczesnej (w Miejskim Muzeum Historii i Sztuki im. Juliana i Kazimierza Bartoszewiczów) zaliczaną do pierwszych w świecie stałych muzealnych ekspozycji sztuki awangardowej. Był to początek gromadzenia zbiorów łódzkiego muzeum. W kolejnych latach kolekcja była sukcesywnie wzbogacana o nowe dzieła, m.in. ze zbiorów Mateusza Grabowskiego i Josepha Beuysa. Wyjątkowość kolekcji Muzeum Sztuki w skali światowej a także fakt, iż w 1977 roku w powstał tu pierwszy w Polsce Dział Fotografii i Nowych Mediów nadały Łódzkiej Zachęcie określony profil. Jej celem jest stworzenie równoległej, dopełniającej kolekcji, która nawiązałaby dialog z już istniejącą. Ten zdecydowanie określony kontekst miał istotny wpływ na wybór autorów i prac do kolekcji, wykorzystujących formy przestrzenne, dźwiękowe i możliwości technik cyfrowych. Pozyskano także prace, które w wyraźny sposób odwołują się do miejsc lub zdarzeń, które miały miejsce w Łodzi.
Przedłużony żywot malarstwa
Kolekcję łódzką budują dzieła, które tworzą kanon polskiej sztuki u progu XXI w. Wyraźnie daje się zaobserwować proces odchodzenia od malarskiej i rzeźbiarskiej materialności na rzecz efemerycznej natury nowych mediów. Jest on widoczny dzięki umiejętnemu wymieszaniu dzieł z pogranicza klasycznych technik oraz tych z obszaru fotografii, instalacji i wideo. O żywotności malarstwa stanowi bezpośredniość jego oddziaływania, czego rezultatem są nieliczne realizacje około-malarskie, które koncentrują się na krytycznej rewizji medium i badaniu jego przystawalności do czasów obecnych. Magdalena Moskwa przy użyciu tradycyjnych technik i sposobów obrazowania prowadzi dialog z tradycją autoportretu, poruszając zagadnienie otwartości i zakrywania ciała. Tomasz Ciecierski prezentuje studium warsztatu malarza za pomocą fotografii. Paradoks malarstwa unaocznia obraz Ryszarda Waśki This image has been removed for security reason, będący malarską redakcją komunikatu, który wyświetla się na monitorze komputera. Piksele ikony zostały oddane z fotograficzną dokładnością, zaś treść napisu informuje, że obraz został usunięty ze względów bezpieczeństwa. Obraz nie odsyła do żadnego desygnatu, formą wizualną nawiązuje do suchych wirtualnych komunikatów. Status dzieła sztuki okazuje się hybrydą, której miejsce zastępuje sytuacja artystyczna, komentarz, zapis relacji, przeczucie, pełniej oddające charakter rzeczywistości. Okazują się one wiodącym kierunkiem w poszukiwaniach artystów, którzy posługują się w tym celu takimi mediami jak fotografia, lightbox, pokaz slajdów, film. Dokumentacje są zapisem doświadczenia przestrzeni, rozumianej w rozmaity sposób: jako dosłowna odległość pomiędzy punktem A i B (Robert Kuśmirowski), przestrzeń historyczna (Elżbieta Jabłońska), czasoprzestrzeń (Cezary Bodzianowski). Zapis cyfrowy stwarza duże możliwości manipulacji techniką, wymiarami, pętlą czasową itd., co sprawia, że dzieła stają się przedmiotowo nieuchwytne a dystrybucja zbiorów plastyczna i podatna na zmiany. Kolekcja, którą można zamknąć w jednym pokoju lub w przestronnym muzeum, niczym skrót, który odsyła do wielu danych, kryje w sobie ogromną potencjalność a jednocześnie staje się symbolem obecnej produkcji artystycznej. Nowatorskie podejście do formy koresponduje z awangardową wymową przedwojennej kolekcji „a.r.” w Muzeum Sztuki.
Interakcje
Artyści w swoich dziełach percypują na różnych poziomach rzeczywistości tworząc połączenia między nimi, zaszczepiają w ten sposób szczególny rodzaj doświadczenia. Zapis takich unikalnych relacji pomiędzy artystą a otoczeniem pokazała Joanna Rajkowska w realizacji Ciężarna panna młoda, fontanna i zimny październik. Wcieliła się w rolę „artysty do wynajęcia”, zaangażowanego jako model do nietypowej sesji zdjęciowej. Zdarzenie zostało udokumentowane fotograficznie i opatrzone autokomentarzem. Rajkowska rzuciła w ten sposób wyzwanie schematowi artysta-dzieło sztuki-odbiorca zastępując go układem klient-zamówienie-transakcja. Kolejnej transpozycji dokonała Agnieszka Chojnacka w wideo Krótka historia lotu. Artystka prowadzi widza po pomieszczeniach, w których stoją gabloty z wypchanym ptactwem. Jacek Niegoda stworzył wideo Kontestator. Fizyczna z założenia akcja na temat mechaniki i względności ruchu nabrała politycznego charakteru, ilustrując jak dwuznaczne mogą okazać się siły, które starają się narzucać własny porządek. Cechą charakterystyczną wspomnianych prac jest traktowanie rzeczywistości jako poligonu doświadczeń i adaptowanie jej „nieartystycznych” płaszczyzn dla potrzeb sztuki.
Recykling historii sztuki
Jednym z tematów widocznych w kolekcji jest dialog z miejscem i historią sztuki, recepcja wątków, które przebrzmiały. W ten sposób artyści potwierdzają wartość przeszłości i jej wpływ na obecne dokonania w sferze sztuki. Łódź Kaliska zaaranżowała sytuację w pomieszczeniach magazynowych Muzeum Sztuki, utrwaloną na fotografiach pod tytułem Śniadanie w Muzeum. Poprzez nawiązanie do słynnego obrazu Maneta i jego drukowanej wariacji Alaina Jacquet’a grupa podjęła dyskusję z kanonicznym dziełem, które ewoluuje. Kolejne przetworzenia podnoszą go do rangi symbolu. Grupa nie tylko nawarstwiła owe odniesienia, wpisała je także w kontekst miejsca. Ów kontekst ma równie duże znaczenie w realizacji Cezarego Bodzianowskiego. Artysta podczas akcji Unik czytał fragmenty Teorii widzenia Strzemińskiego w dawnym budynku Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych, obecnie zajmowanym przez MPK. Grupa Azorro wypowiada znamienne słowa Wszystko już było, sugerując, że wszystkie pomysły artystyczne zasadzają się na tym, co zostało wymyślone już wcześniej. W ten sposób sztuka wizualizuje założenia filozofii ponowoczesnej, zwłaszcza w wydaniu Baudrillarda, według której żyjemy w świecie nieskończonych powtórzeń a rzeczywistość odbija się w kolejnych przedstawieniach - symulacjach.
Podróż do granic ciała
Kolejny kierunek artystycznych poszukiwań wyznacza wątek związany z manifestowaniem tożsamości, funkcjonowaniem cielesności, podróżą do granic ciała i jego przedstawień. W serii fotografii Ogród – Libera i kwiaty Zofii Kulik ciało mężczyzny staje się ornamentem, któremu towarzyszą kwiaty. Konrad Kuzyszyn w cyklu Potrójny pokłon „kondycja ludzka” duplikuje ciała odwróconej tyłem postaci. Dominik Lejman w wideo Status (1 HR z Timecodem) porusza problem męskiej cielesności, wpisuje się także we wspomniany nurt historyczny poprzez dialog z tradycją aktu. Surowa czarno-biała seria fotografii pod tytułem Hermafrodyta Zbigniewa Libery przedstawia fragmenty ciała; blizny na nim świadczą o przebytej operacji zmiany płci. Artystę fascynuje fenomen transseksualności, kiedy rozróżnienie kobiece-męskie zaciera się, ciało wydobywa silny kontrast w stężonej, egzystencjalnej aurze. Człowiek pokazany jest także poprzez brak – w wielkoformatowych fotografiach Jadwigi Sawickiej. Tytułowe Ubrania na wieszakach pojawiają się jako reprezentacja, pośrednik miedzy odzianą w nie osobą a kimś, kto ją ogląda, wypadkowa pomiędzy tym, kim się jest, a kim chce się być. Prace wspomnianych artystów obrazują tożsamościowe uwikłania, niejednoznaczność przedstawień ciała, związanej z nim płciowości, zmysłowości, ról społecznych i kulturowych.
Tendencje i perspektywy
Kolekcja Łódzkiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych znajduje się obecnie w depozycie Muzeum Sztuki w Łodzi. Zgodnie z założeniami programowymi w latach 2005-2006 utworzono KOLEKCJĘ 1, na którą składa pięćdziesiąt jeden dzieł dwudziestu sześciu artystów. Z tej okazji w październiku 2006 roku zorganizowano wystawę i wydano katalog pod tytułem Śniadanie w muzeum. Kolekcja Łódzkiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Na lata 2007 – 2009 zaplanowano utworzenie KOLEKCJI 2. W zbiorach łódzkich element regionalny harmonijnie przenika się z ogólnokrajową sceną artystyczną. Wyraźna tendencja do uchwycenia aktualnej problematyki i nacisk na nowe media sprawia, że kolekcja jest reprezentatywna dla polskiej sztuki ostatnich lat. Odzwierciedla przemiany i trendy, pokazuje główne kierunki, w jakich podążają artyści. Zebrane dzieła charakteryzują się sporym potencjałem, świeżością spojrzenia i innowacyjnością formalną choć z dzisiejszej perspektywy są już klasyczne. Wiele późniejszych dzieł podchwytuje ich język i strategie, tworząc niekończącą się retrospektywę tego, co już było.
Marta Ryczkowska
Zbiory łódzkiej kolekcji Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych związane są z historycznym i artystycznym kontekstem Muzeum Sztuki w Łodzi. W latach międzywojennych Władysław Strzemiński wraz z grupą „a.r” postulował stworzenie w Polsce pierwszej międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej. W 1931 roku przekazał w ramach depozytu kolekcję międzynarodowej sztuki nowoczesnej Wydziałowi Oświaty i Kultury Magistratu Miasta Łodzi. W tymże roku otwarto galerię sztuki nowoczesnej (w Miejskim Muzeum Historii i Sztuki im. Juliana i Kazimierza Bartoszewiczów) zaliczaną do pierwszych w świecie stałych muzealnych ekspozycji sztuki awangardowej. Był to początek gromadzenia zbiorów łódzkiego muzeum. W kolejnych latach kolekcja była sukcesywnie wzbogacana o nowe dzieła, m.in. ze zbiorów Mateusza Grabowskiego i Josepha Beuysa. Wyjątkowość kolekcji Muzeum Sztuki w skali światowej a także fakt, iż w 1977 roku w powstał tu pierwszy w Polsce Dział Fotografii i Nowych Mediów nadały Łódzkiej Zachęcie określony profil. Jej celem jest stworzenie równoległej, dopełniającej kolekcji, która nawiązałaby dialog z już istniejącą. Ten zdecydowanie określony kontekst miał istotny wpływ na wybór autorów i prac do kolekcji, wykorzystujących formy przestrzenne, dźwiękowe i możliwości technik cyfrowych. Pozyskano także prace, które w wyraźny sposób odwołują się do miejsc lub zdarzeń, które miały miejsce w Łodzi.
Przedłużony żywot malarstwa
Kolekcję łódzką budują dzieła, które tworzą kanon polskiej sztuki u progu XXI w. Wyraźnie daje się zaobserwować proces odchodzenia od malarskiej i rzeźbiarskiej materialności na rzecz efemerycznej natury nowych mediów. Jest on widoczny dzięki umiejętnemu wymieszaniu dzieł z pogranicza klasycznych technik oraz tych z obszaru fotografii, instalacji i wideo. O żywotności malarstwa stanowi bezpośredniość jego oddziaływania, czego rezultatem są nieliczne realizacje około-malarskie, które koncentrują się na krytycznej rewizji medium i badaniu jego przystawalności do czasów obecnych. Magdalena Moskwa przy użyciu tradycyjnych technik i sposobów obrazowania prowadzi dialog z tradycją autoportretu, poruszając zagadnienie otwartości i zakrywania ciała. Tomasz Ciecierski prezentuje studium warsztatu malarza za pomocą fotografii. Paradoks malarstwa unaocznia obraz Ryszarda Waśki This image has been removed for security reason, będący malarską redakcją komunikatu, który wyświetla się na monitorze komputera. Piksele ikony zostały oddane z fotograficzną dokładnością, zaś treść napisu informuje, że obraz został usunięty ze względów bezpieczeństwa. Obraz nie odsyła do żadnego desygnatu, formą wizualną nawiązuje do suchych wirtualnych komunikatów. Status dzieła sztuki okazuje się hybrydą, której miejsce zastępuje sytuacja artystyczna, komentarz, zapis relacji, przeczucie, pełniej oddające charakter rzeczywistości. Okazują się one wiodącym kierunkiem w poszukiwaniach artystów, którzy posługują się w tym celu takimi mediami jak fotografia, lightbox, pokaz slajdów, film. Dokumentacje są zapisem doświadczenia przestrzeni, rozumianej w rozmaity sposób: jako dosłowna odległość pomiędzy punktem A i B (Robert Kuśmirowski), przestrzeń historyczna (Elżbieta Jabłońska), czasoprzestrzeń (Cezary Bodzianowski). Zapis cyfrowy stwarza duże możliwości manipulacji techniką, wymiarami, pętlą czasową itd., co sprawia, że dzieła stają się przedmiotowo nieuchwytne a dystrybucja zbiorów plastyczna i podatna na zmiany. Kolekcja, którą można zamknąć w jednym pokoju lub w przestronnym muzeum, niczym skrót, który odsyła do wielu danych, kryje w sobie ogromną potencjalność a jednocześnie staje się symbolem obecnej produkcji artystycznej. Nowatorskie podejście do formy koresponduje z awangardową wymową przedwojennej kolekcji „a.r.” w Muzeum Sztuki.
Interakcje
Artyści w swoich dziełach percypują na różnych poziomach rzeczywistości tworząc połączenia między nimi, zaszczepiają w ten sposób szczególny rodzaj doświadczenia. Zapis takich unikalnych relacji pomiędzy artystą a otoczeniem pokazała Joanna Rajkowska w realizacji Ciężarna panna młoda, fontanna i zimny październik. Wcieliła się w rolę „artysty do wynajęcia”, zaangażowanego jako model do nietypowej sesji zdjęciowej. Zdarzenie zostało udokumentowane fotograficznie i opatrzone autokomentarzem. Rajkowska rzuciła w ten sposób wyzwanie schematowi artysta-dzieło sztuki-odbiorca zastępując go układem klient-zamówienie-transakcja. Kolejnej transpozycji dokonała Agnieszka Chojnacka w wideo Krótka historia lotu. Artystka prowadzi widza po pomieszczeniach, w których stoją gabloty z wypchanym ptactwem. Jacek Niegoda stworzył wideo Kontestator. Fizyczna z założenia akcja na temat mechaniki i względności ruchu nabrała politycznego charakteru, ilustrując jak dwuznaczne mogą okazać się siły, które starają się narzucać własny porządek. Cechą charakterystyczną wspomnianych prac jest traktowanie rzeczywistości jako poligonu doświadczeń i adaptowanie jej „nieartystycznych” płaszczyzn dla potrzeb sztuki.
Recykling historii sztuki
Jednym z tematów widocznych w kolekcji jest dialog z miejscem i historią sztuki, recepcja wątków, które przebrzmiały. W ten sposób artyści potwierdzają wartość przeszłości i jej wpływ na obecne dokonania w sferze sztuki. Łódź Kaliska zaaranżowała sytuację w pomieszczeniach magazynowych Muzeum Sztuki, utrwaloną na fotografiach pod tytułem Śniadanie w Muzeum. Poprzez nawiązanie do słynnego obrazu Maneta i jego drukowanej wariacji Alaina Jacquet’a grupa podjęła dyskusję z kanonicznym dziełem, które ewoluuje. Kolejne przetworzenia podnoszą go do rangi symbolu. Grupa nie tylko nawarstwiła owe odniesienia, wpisała je także w kontekst miejsca. Ów kontekst ma równie duże znaczenie w realizacji Cezarego Bodzianowskiego. Artysta podczas akcji Unik czytał fragmenty Teorii widzenia Strzemińskiego w dawnym budynku Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych, obecnie zajmowanym przez MPK. Grupa Azorro wypowiada znamienne słowa Wszystko już było, sugerując, że wszystkie pomysły artystyczne zasadzają się na tym, co zostało wymyślone już wcześniej. W ten sposób sztuka wizualizuje założenia filozofii ponowoczesnej, zwłaszcza w wydaniu Baudrillarda, według której żyjemy w świecie nieskończonych powtórzeń a rzeczywistość odbija się w kolejnych przedstawieniach - symulacjach.
Podróż do granic ciała
Kolejny kierunek artystycznych poszukiwań wyznacza wątek związany z manifestowaniem tożsamości, funkcjonowaniem cielesności, podróżą do granic ciała i jego przedstawień. W serii fotografii Ogród – Libera i kwiaty Zofii Kulik ciało mężczyzny staje się ornamentem, któremu towarzyszą kwiaty. Konrad Kuzyszyn w cyklu Potrójny pokłon „kondycja ludzka” duplikuje ciała odwróconej tyłem postaci. Dominik Lejman w wideo Status (1 HR z Timecodem) porusza problem męskiej cielesności, wpisuje się także we wspomniany nurt historyczny poprzez dialog z tradycją aktu. Surowa czarno-biała seria fotografii pod tytułem Hermafrodyta Zbigniewa Libery przedstawia fragmenty ciała; blizny na nim świadczą o przebytej operacji zmiany płci. Artystę fascynuje fenomen transseksualności, kiedy rozróżnienie kobiece-męskie zaciera się, ciało wydobywa silny kontrast w stężonej, egzystencjalnej aurze. Człowiek pokazany jest także poprzez brak – w wielkoformatowych fotografiach Jadwigi Sawickiej. Tytułowe Ubrania na wieszakach pojawiają się jako reprezentacja, pośrednik miedzy odzianą w nie osobą a kimś, kto ją ogląda, wypadkowa pomiędzy tym, kim się jest, a kim chce się być. Prace wspomnianych artystów obrazują tożsamościowe uwikłania, niejednoznaczność przedstawień ciała, związanej z nim płciowości, zmysłowości, ról społecznych i kulturowych.
Tendencje i perspektywy
Kolekcja Łódzkiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych znajduje się obecnie w depozycie Muzeum Sztuki w Łodzi. Zgodnie z założeniami programowymi w latach 2005-2006 utworzono KOLEKCJĘ 1, na którą składa pięćdziesiąt jeden dzieł dwudziestu sześciu artystów. Z tej okazji w październiku 2006 roku zorganizowano wystawę i wydano katalog pod tytułem Śniadanie w muzeum. Kolekcja Łódzkiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Na lata 2007 – 2009 zaplanowano utworzenie KOLEKCJI 2. W zbiorach łódzkich element regionalny harmonijnie przenika się z ogólnokrajową sceną artystyczną. Wyraźna tendencja do uchwycenia aktualnej problematyki i nacisk na nowe media sprawia, że kolekcja jest reprezentatywna dla polskiej sztuki ostatnich lat. Odzwierciedla przemiany i trendy, pokazuje główne kierunki, w jakich podążają artyści. Zebrane dzieła charakteryzują się sporym potencjałem, świeżością spojrzenia i innowacyjnością formalną choć z dzisiejszej perspektywy są już klasyczne. Wiele późniejszych dzieł podchwytuje ich język i strategie, tworząc niekończącą się retrospektywę tego, co już było.
| zrealizowano przy pomocy finansowej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Narodowego Centrum Kultury |
proj. graf.: D. Horodecki, silnik strony: InfoBiz Server